Rules don’t rule, maar barbertje moet hangen
21 december 2009 - Jos van Huut in Governance Update
Column
Heeft u een noodpakket in huis met onder meer een zaklamp, wat blikvoer en een basisvoorraadje drinkwater? Zodat u niet reddeloos verloren bent als er onverhoopt een ramp of calamiteit plaatsvindt? Waarschijnlijk niet en dan bevindt u zich in goed gezelschap. Vrijwel heel Nederland vindt het niet nodig om een noodpakket aan te schaffen. Dit jaar voerde het ministerie van Binnenlandse Zaken campagne om burgers daartoe te bewegen, maar uit cijfers blijkt dat grotendeels verspilde moeite te zijn.
Wat heeft dat te maken met governance? Alles. Volgens een goed ingewijde ambtenaar is de campagne namelijk vooral mislukt omdat burgers er voetstoots vanuit gaan dat de overheid voor hen klaar staat in noodgevallen. De burger ervaart blijkbaar weinig eigen verantwoordelijkheid als er problemen optreden. Dat verschijnsel speelt op een veel breder front een rol en is nadrukkelijk ook van toepassing op de manier waarop we governance inrichten. Ook in de besturing en toezicht van organisaties zijn we immers geneigd om alles tot op het laatste detail dicht te regelen en daarmee onbedoeld ook de eigen verantwoordelijkheid van betrokkenen te smoren.
Na incidenten is de reflex vaak dezelfde: barbertje moet hangen, en door middel van het instrument wet- en regelgeving proberen we herhaling te voorkomen. Hoe begrijpelijk dat ook moge zijn, deze reflex creëert veel schijnzekerheid en weinig echte garanties voor goede governance. Het ene uiterste is dat bestuurders en commissarissen de wet- en regelgeving naar de letter willen naleven omdat ze weten dat ze anders aansprakelijk zullen worden gehouden voor incidenten. Het andere uiterste is dat ze juist de grenzen van de wet- en regelgeving opzoeken, volgens het verwerpelijke motto if it’s legal, it’s ethical. Het is al vaker gezegd: Enron is daarvan het perfecte voorbeeld.
Alleen sterke politieke leiders weerstaan de reflex om na een incident te scoren bij het electoraat met daadkrachtig optreden in de vorm van nieuwe regels. In veel gevallen is die reflex echter niet in te dammen, ook al weten velen dat extra regels vaak geen echte oplossing voor het probleem zijn. Ook tijdens de kredietcrisis wordt dat weer duidelijk. Nout Wellink – president van de Nederlandsche Bank – wees er in een speech op dat ‘(…) we have been pretty good in analysing risks to financial stability. We have failed however in effectively translating our analyses into concrete risk-mitigating actions.’
Wat Wellink daarmee eigenlijk toegeeft, is dat de toezichthouder wel wist dat er wat scheef zat in het financiële systeem, maar dat niemand iets deed met die wetenschap. Dat probleem is natuurlijk niet op te lossen met nieuwe regels, al zijn die op onderdelen waarschijnlijk wel voor verbetering vatbaar en al is het begrijpelijk dat de maatschappelijke roep om nieuwe regels luid klinkt. Terzijde: het maandblad De Accountant publiceerde eerder een brief van De Nederlandsche Bank uit 1995 (sic) waarin deze toezichthouder waarschuwde voor precies die risico’s die de oorsprong waren van de kredietcrisis. De signalen werden niet opgepakt: betrokkenen namen ook toen hun verantwoordelijkheden niet.
Een kant en klare oplossing voor dit probleem heb ik niet. Maar ik geloof wel dat we allemaal op zijn minst ons best moeten blijven doen om de precieze regels nooit los te zien van de principes en vooral dat we een cultuur moeten creëren waarin we daadwerkelijk kunnen handelen naar die principes. Er wordt wel eens gezegd: Rules are made for fools. Dat is heel extreem, maar er schuilt wel een kern van waarheid in. Bij Mazars zeggen we Rules don’t rule, waarmee we aangeven dat we wet- en regelgeving zonder meer respecteren, maar vooral vanuit de gedachte dat we het achterliggende doel van die wet- en regelgeving willen bereiken. Omdat de geest van de wet belangrijker is dan de letter. Makkelijk is dat niet altijd in de huidige samenleving. En het werkt alleen als iedereen bereid is zijn eigen verantwoordelijkheden te nemen. Maar ik ben een optimist en geloof dat de crisis juist op dat punt misschien wel eens een keerpunt kan zijn.’
Jos van Huut
Bestuursvoorzitter Mazars
Meer informatie?
